Ivan Belenko, Forbes Sport
U avgustu 2026. godine bivši defanzivac Barselone Žerar Pike postao je suvlasnik šahovskog tima FYERS American Gambits. Nešto prije toga, u šahovsku industriju uložio je napadač Mančester Sitija Erling Haland, dok najveća svjetska onlajn šahovska platforma prijavljuje više od 200 miliona dolara godišnjeg prihoda.
Šah sve više privlači kapital i iskustvo fudbalske industrije, istovremeno nudeći samom fudbalu nove tehnologije za razvoj kognitivnih sposobnosti igrača. Forbes Sport istražuje kako su fudbal i šah počeli da razmjenjuju investicije, dok kapital velikih zvijezda pomaže šahu da privuče novu publiku.
275 miliona korisnika i 20 miliona šahovskih partija dnevno
Istorija svjetskog sporta poznaje mnoge sportiste koji su izgradili uspješne karijere u više disciplina. Jedan od njih je Norvežanin Simen Agdestein, koji je krajem 1980-ih igrao fudbal za reprezentaciju i istovremeno bio među najboljim šahistima svijeta, dostigavši 16. mjesto na FIDE rejting-listi. Teška povreda koljena prekinula je njegovu fudbalsku karijeru u trenutku kada je konkurisao za mjesto u reprezentaciji koja je trebalo da putuje na Svjetsko prvenstvo 1994. godine.
Nakon što je izgubio brzinu na terenu, Agdestein je svoje iskustvo preusmjerio u pedagogiju i otvorio šahovsko odjeljenje u Norveškoj gimnaziji za vrhunski sport. Upravo tamo je 2000. godine stigao devetogodišnji Magnus Karlsen. Bivši reprezentativni napadač učio je budućeg svjetskog prvaka ne samo otvaranjima, već i sportskoj disciplini i izdržljivosti. Karlsen i danas dobru fizičku formu smatra svojim glavnim adutom u višesatnim partijama.
Danas je veoma teško ponoviti Agdesteinov put: savremeni vrhunski sport pretvorio se u industriju uske specijalizacije, sa strogim ugovorima i prenatrpanim kalendarima. Međutim, međusobna privlačnost fudbala i šaha nije nestala — samo je promijenila oblik. Ako su se ranije ova dva svijeta susretala kroz karijere rijetkih univerzalaca, danas se sve češće ukrštaju izvan terena i šahovske table — u biznisu, tehnologiji i borbi za novu publiku.
Fudbal se odavno pretvorio u globalnu industriju vrijednu više milijardi dolara. Prema procjeni S&P Global-a, svjetska potrošnja na sportska medijska prava dostići će 67,3 milijarde dolara u 2026. godini. Za pažnju navijača ne bore se samo televizijske kuće, već i striming servisi, društvene mreže i tehnološke kompanije.
Šah se još nalazi u drugoj fazi tog razvoja. Njegova ekonomija ne može da se poredi sa fudbalskom, ali publika je već dostigla razmjere koje je nemoguće ignorisati.
U februaru 2026. godine najveća onlajn platforma Chess.com prešla je granicu od 250 miliona registrovanih korisnika, a danas ih ima gotovo 275 miliona. Za poređenje, to je više od broja ljudi koji se bave tenisom širom svijeta. Od svih država na planeti, samo Kina, Indija, SAD i Indonezija imaju više stanovnika nego što ova platforma ima korisnika. Na njoj se svakog dana odigra između 15 i 20 miliona šahovskih partija.
Tokom posljednjih godina oko šaha je formiran sopstveni digitalni ekosistem — sa pretplatama, strimingom, brzim formatima i igračima koji postepeno postaju medijske ličnosti.
Osnovu poslovnog modela Chess.com-a čini plaćena pretplata koja pruža proširen pristup analizi partija i edukativnim materijalima, dok se besplatna publika monetizuje kroz oglašavanje i druge usluge platforme.
„Mnogo smo veći nego što sam ikada mogao da zamislim. Ove godine ćemo, mislim, zaraditi nešto više od 200 miliona dolara i, iskreno, čak je i za šahovsku kompaniju to bilo iznenađenje“, rekao je suosnivač i izvršni direktor Chess.com-a Erik Allebest.
Fudbaleri pretvaraju ljubav prema šahu u investicije
Među korisnicima Chess.com-a nalaze se i profesionalni fudbaleri. Legenda Liverpula Mohamed Salah igra šah gotovo svakog dana, mnogo vremena na platformi provodi vezista Arsenala Martin Edegor, kao i napadač Bajerna Hari Kejn, dok se najjačim igračem smatra napadač Sporting Kanzas Sitija Dejan Joveljić.
Srbin ima potvrđeni međunarodni FIDE rejting od 2217 poena u klasičnom šahu — nivo kandidata za majstora. Godine 2023. Joveljić je nastupio na Evropskom prvenstvu u brzopoteznom šahu u Zagrebu, osvojivši solidnih 6 od 13 mogućih poena protiv profesionalnih šahista.
Poznati španski trener Pep Gvardiola poznat je po interesovanju za šah. Tokom pauze u karijeri 2012. godine u Njujorku se sastao sa Garijem Kasparovom. Bivši svjetski prvak govorio mu je o ulozi koncentracije i radu pod ekstremnim psihološkim pritiskom.
Za sadašnjeg trenera Mančester Sitija Enca Maresku veza između fudbala i šaha postala je čak i tema posebnog istraživanja. Tokom školovanja u trenerskom centru Koverčano napisao je diplomski rad pod naslovom „Fudbal i šah“.
Američki krilni napadač Milana Kristijan Pulišić toliko je posvećen šahu da ga je Chess.com iskoristio kao model za jednog od botova protiv kojih posjetioci sajta mogu da igraju.
Sinergiju dvije discipline naglašava i demonstraciona partija koju je 2018. godine defanzivac Liverpula Trent Aleksander-Arnold odigrao u Mančesteru protiv Magnusa Karlsena. Fudbaler je imao pet minuta za čitavu partiju, dok je šampion svijeta imao samo jedan minut. Trentov tim je koristio sistem za praćenje pogleda, bilježeći pokrete očiju norveškog velemajstora.
Defanzivac je izgubio u 17. potezu, ali sama partija bila je zanimljiva manje zbog rezultata, a više zbog pokušaja da se pronađu zajednički mehanizmi donošenja odluka u dvije discipline. Kasnije je igrač isticao da i na terenu i za šahovskom tablom mnogo toga zavisi od sposobnosti stalnog skeniranja prostora, brzog procjenjivanja mogućnosti i predviđanja poteza protivnika.
Za neke predstavnike fudbalske industrije šah je prestao da bude samo intelektualni hobi.
U proljeće 2026. godine zvijezda Mančester Sitija Erling Haland postao je strateški investitor projekta Norway Chess, jednog od najvećih šahovskih projekata u Norveškoj. Zajedno sa biznismenom Mortenom Borgeom, napadač je osnovao kompaniju Chess Mates, koja je dobila značajan udio u Norway Chessu i finansira pokretanje novog globalnog šahovskog takmičenja Total Chess World Championship Tour (TCWCT).
Od 2027. godine serija bi trebalo da objedini četiri turnira u različitim gradovima, a učesnici će se boriti za titulu apsolutnog šampiona u čak tri discipline — klasičnom šahu, rapidu i blicu. Minimalni godišnji nagradni fond najavljen je u iznosu od 2,7 miliona dolara.
Halandova investicija bila je dio većeg priliva kapitala. U aprilu je Norway Chess održao dodatnu rundu finansiranja vrijednu 10 miliona dolara, nakon koje je vrijednost kompanije procijenjena na 35 miliona dolara. U projekat je uložio i jedan od najtrofejnijih skijaša svijeta, Johanes Klebo.
Za šahovsku industriju učešće sportista tog nivoa važno je ne samo zbog novca: oni sa sobom donose publiku koja možda ranije uopšte nije pratila šahovske turnire.
Pike ulaže u šah, Karlsen u fudbal
U ljeto 2026. godine bivši fudbaler Barselone Žerar Pike otišao je još korak dalje. Pike se od djetinjstva bavi šahom, a postao je strateški akcionar FYERS American Gambits — franšize Global Chess League — zajedno sa zvijezdom indijskog kriketa Ravichandranom Ašvinom.
Za Pikea to nije prvo iskustvo preoblikovanja tradicionalnog sporta: nakon završetka karijere pokrenuo je medijsku ligu Kings League i druge projekte kroz svoj holding Kosmos.
Global Chess League, koju su osnovali indijski IT gigant Tech Mahindra i FIDE, okuplja franšize sa međunarodnim sastavima i oslanja se na model poznat iz velikog profesionalnog sporta. Na primjer, u sastavu ekipe American Gambits nastupaju olimpijski šampion iz 2022. godine Javohir Sindarov i trostruka svjetska prvakinja u blicu Bibisara Asaubaeva.
„Ove investicije dolaze u trenutku šireg napora da se šah iz tradicionalne društvene igre pretvori u globalni sportski proizvod kroz stvaranje franšiznih liga, digitalnog sadržaja, sponzorstava i striming platformi“, navodi Reuters.
Veza između dvije industrije tu se ne završava. Ako fudbaleri u šahu vide novu sportsku imovinu, fudbalski treneri već dugo proučavaju samu logiku igre, koja razvija sposobnost brzog analiziranja prostora, pronalaženja mogućnosti i predviđanja poteza protivnika.
Među prvima koji su šah direktno uključili u pripremu fudbalera bio je grčki PAOK, koji je još 2013. godine u program svoje akademije uveo treninge sa šahovskim trenerom.
Danas se, zahvaljujući naprednim tehnologijama, ovaj pristup značajno promijenio. Norveški VR startap Be Your Best je 2020. godine ponudio igračima da treniraju stalno skeniranje prostora prije nego što prime loptu. U virtuelnom okruženju fudbaler mora za nekoliko sekundi da procijeni položaj saigrača i protivnika, zapamti dobijene informacije i izabere narednu akciju. Prema podacima same kompanije, devet nedjelja redovnog treninga omogućilo je da se učestalost skeniranja kod igrača njemačke reprezentacije do 16 godina u prosjeku poveća za 28 odsto. Ovaj servis koristili su, između ostalih, fudbaleri i akademija Borusije Dortmund, navodi The Athletic.
Savremeni vrhunski fudbaleri uvode šahovsku kulturu u fudbal ne samo putem tehnologije, već i kroz društvene inicijative. Godine 2026. vezista Arsenala Ebereči Eze pokrenuo je zajedno sa Chess.com-om šahovski program u svojoj bivšoj školi u Griniču. Sportista, koji se dugo bavi šahom, finansirao je osnivanje kluba i međškolsku ligu, a školi je donirao komplete tabli, figura i elektronskih satova. Učenici su dobili i pristup obrazovnim materijalima Chess.com-a.
Ova finansijska i kulturna razmjena funkcioniše i u suprotnom smjeru: dok fudbaleri promovišu šah, najveći intelektualci planete ulaze na teritoriju fudbalskog biznisa.
Dobar primjer je Magnus Karlsen — veliki navijač madridskog Reala, koji i sam redovno igra fudbal na amaterskom nivou. Čak je bio registrovan za norveški klub Framp.
U decembru 2019. godine velemajstor je zauzeo prvo mjesto na svjetskoj rang-listi Fantasy Premier League, nadmašivši više od 7,2 miliona učesnika.
A prije dvije godine šahovski genije uložio je novac u američku kompaniju TOCA Football, koja razvija tehnološke trening-centre i privukla je oko 100 miliona dolara investicija. U projekat su takođe ulagali Hari Kejn i Rio Ferdinand.
Нема коментара:
Постави коментар